Waarom u niks begrijpt van de journalistiek (en dus vaak uw neus stoot)

value2015-05door Arjan Zweers

Wat een K(*&)(*( journalist! Wat een $#@! Hoe haalt die #$%^ het in zijn hoofd dit op te schrijven? Hoor en wederhoor! Objectiviteit? Ver te zoeken….

Het zijn bloemrijke scheldkanonnades die achter de gesloten deuren van het directiekantoor  weerkaatsen als er wéér een volkomen onzinstuk in de media verschijnt. Een artikel of reportage die de zorgvuldig opgebouwde reputatie vlak boven de enkels afzaagt. Wanhopig worden ze ervan. En het is praktisch altijd de schuld van de journalist die lui is. Vooringenomen. Of onwetend. Of zijn oor heeft laten hangen naar die ander. En zeker geen enkel benul heeft van de feiten. Anders had hij toch nooit zulk werk kunnen afleveren?

In de stilte die volgt wordt vragend naar de adviseur gekeken. Iemand met verstand van zaken moet de boel recht breien. Bevestiging van het ondermaatse van het journaille in het algemeen en van die specifieke journalist in het bijzonder wordt gezocht.

Tevergeefs.

Uitzonderingen daargelaten doen de meeste journalisten gewetensvol hun werk. Zelden zijn ze er op uit om iemand eenzijdig aan de schandpaal te nagelen. En toch… Met grote regelmaat voelen bestuurders zich onterecht gekruisigd. Aangetast in hun eer en goede naam. Geschaad in de eigen of de bedrijfsreputatie. En dat doet pijn, want reputatie is in de media-samenleving van vandaag onschatbaar waardevol wisselgeld.

Wat is toch de reden van dit onbegrip? Waarom ziet de journalist de wereld zo anders? Waarom begrijpen ze ‘ons’ niet? Het lijken logische vragen. Maar het antwoord wordt pas zichtbaar als de vraag wordt omgedraaid. Waarom begrijpt u geen moer van de journalist?

De op één na belangrijkste reden dat u niks van journalisten begrijpt is dat u vasthoudt aan een volstrekt achterhaalde invulling van drie concepten: ‘feiten’, ‘hoor en wederhoor’ en ‘objectiviteit’. De belangrijkste reden voor uw onbegrip is dat u niet door heeft dat journalisten een verhaal vertellen. Een verhaal met een kop en een staart; een begin én een eind. Alleen als de lezer, de kijker of de luisteraar het einde van het verhaal haalt, heeft de journalist zijn werk goed gedaan. Dat is de belangrijkste lat waarover een journalist dagelijks heen springt.

En om dat verhaal te vertellen putten ze uit een grabbelton met feiten, meningen en uitspraken.

Feiten

Ongeacht de context zijn er uit elke gebeurtenis en bijbehorende feitenbrij zeker 10 verschillende verhalen te selecteren. Allemaal gebaseerd op dezelfde feiten en dus allemaal even waar. Maar feiten zijn droog brood. Opgesomde feiten zijn geen smaakvol verhaal waar de consument op zit te wachten. Feiten zijn bouwstenen, touchpoints in het verhaal dat verteld wordt. Daarbij streeft een journalist niet naar volledigheid. Hij selecteert feiten uit de brij en rangschikt ze in zijn verhaal.

Hoor en wederhoor

Opmerkingen die polariseren, postuleren, oordelen, duiden of een brug slaan naar een volgende bouwsteen zijn voor de journalist cruciaal. Dat zijn de smaakmakers die feiten met elkaar in verband brengen en kleur geven. Daarbij laten de meeste journalisten graag meerdere betrokkenen aan het woord. Dat verrijkt de grabbelton. En het is  – bijna en passant – vaak ook de praktische invulling van het ‘hoor en wederhoor’. Het is dit mechanisme dat bijvoorbeeld het kleine groepje klimaatontkenners een onevenredig groot podium bood.

Objectiviteit

‘Objectiviteit’ is een begrip dat gebukt gaat onder verschillende interpretaties. Objectiviteit betekent in de journalistieke praktijk primair dat de selectie van de feiten met enige distantie gebeurt. De journalist selecteert weloverwogen de feiten die in zijn verhaal passen en heeft daarbij voor alles een scherp oog voor de wensen, opvattingen en gevoelens van zijn doelgroep, de mediaconsument. Het verhaal moet zich laten vertellen, passen bij de doelgroep en worden gedragen door de feiten. En dat is dan nog los van verschillende vormen waarin een journalist uit kan kiezen. Dat kenmerkende verschil tussen oog hebben voor de belevingswereld van de lezer en uitsluitend letten op het eigen belang door het lijdend voorwerp van een artikel, dát verschil is vaak de bron van veel razend getier op journalisten.

Handvatten

Pas wie begrijpt wat een journalist in zijn rol als mediamaker nodig heeft om zijn werk – naar die  maatstaven – goed te doen, kan het journaille bedienen. En wie die mediamakers op maat bedient, die maakt kans de selectie van feiten die het verhaal vertellen te beïnvloeden.

Ik zou het haast vergeten: dat laatste is óók een vak, een ambacht haast. Net als de journalistiek zelf.