Welke waarde benadrukt de Rijksoverheid voor zijn personeel?

door Arjan Zweersvalue2015-05

Nergens wordt het belang van een goede arbeidsmarktpositionering zo duidelijk als bij de Rijksoverheid. Als verantwoordelijk minister kampt Stef Blok met de effecten van de in steen gebeitelde reputatie van de overheid als werkgever voor het leven en een vergrijzend personeelsbestand.

De 117.000 rijksambtenaren zijn honkvast. Minder dan 1 procent van hen stapt jaarlijks vrijwillig over naar een andere functie binnen het apparaat. Daarnaast vergrijst de overheid. Oudere werknemers zijn vaak nog minder mobiel dan jongeren. Nu al is 26 procent van de ambtenaren 55 plus. Over 6 jaar is dat 37 procent. In een steeds dynamischer samenleving, waarbij ook van de overheid wordt verwacht dat die zich sneller aanpast dan in het verleden kan dat een probleem zijn. Blok informeerde de Tweede Kamer per brief over zijn plannen om de ambtenaren tot mobiliteit te bewegen.

De reactie van de bonden laat zich raden. Zij betwisten de noodzaak en vinden het een slechte zaak. De bond houdt samen met de (inderdaad ook vergrijsde achterban)  vast aan de illusie dat een baan voor het leven nog bestaat. Dat verandering niet noodzakelijk is. Het is een beeld dat lang het sleutelelement in de reputatie van de overheid als werkgever was. De zekerheid voor de ambtenaren werd betaald uit een lager salaris. De voordelen voor de overheid zijn duidelijk: naast lagere loonkosten levert het ook een stabiele en op continuïteit gerichte bureaucratie op. Voor politici en zekerheidszoekers op de arbeidsmarkt was dat een acceptabele ruil.

Nu ziet Blok zich – en met hem de samenleving – geconfronteerd met een personeelsbestand dat grijzer en honkvaster en meer op zekerheid gericht is dan wat als ‘normaal’ geldt. Hij worstelt met de haast eeuwigdurende reputatie van de overheid en het stereotype van de ambtenaar die alleen beweegt als het echt niet anders kan. Hier ligt mijns inziens een strategische communicatie-uitdaging.

De Rijksoverheid kan immers straks schitteren als dynamische werkgever. Een partij die naadloos meebeweegt met de eisen van de samenleving. Het is een nieuwe waarde die gevraagd wordt van de ambtenaar en van de overheid. Zelfs met deze – nu nog – bewegingsloze populatie.

De communicatie-uitdaging is groot. De verantwoordelijke minister dient primair te beseffen, dat ieder poging om nieuwe waarden tot norm te verheffen begint met een goed besef van de bestaande dominante individuele eigenschappen en normen binnen de arbeidspopulatie. Decennialang heeft de overheid om goede redenen mensen aangetrokken die juist verminderd veranderingsbereid zijn. Stabiele, koersvaste en harde werkers. Argumenten over het waarom van de verandering, over het hoe, het wie en het wanneer moeten voor deze bijzondere doelgroep op maat worden gesneden. Zolang Blok zich voldoende realiseert dat woorden, toon en de keuze van de argumenten het verschil maken, kan hij slagen. Een zware kluif voor de communicatieadviseurs die hem omringen.

Laten we hopen dat Blok er in slaagt om deze complexe uitdaging tot een goed einde te brengen. Uiteindelijk zijn we allemaal gebaat bij een overheid die zich aanpast aan veranderende waarden in de samenleving.